12 wrzesnia 2026 r. o godz.11.00 od Mszy Świętej w cerkwi greckokatolickiej pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Rozdzielu, rozpoczęły się uroczystości związane z 87. rocznicą pacyfikacji Rozdziela.
Wybór miejsca nie był przypadkowy. To właśnie w okolicach świątyni rozegrały się najkrwawsze epizody pacyfikacji, co potwierdzają zachowane archiwalne fotografie.
Nabożeństwo odprawił proboszcz parafii ks. Grzegorz Pacan. W homilii mówił o naturze zła, skutkach grzechu oraz potrzebie przebaczenia, skłaniając uczestników do refleksji nad tym, jak łatwo wojna prowadzi do ludzkich tragedii.
Po mszy uczestnicy przeszli pod budynek dawnej szkoły podstawowej, obecnie pełniący funkcję budynku wiejskiego. To tam odsłonięto trzy tablice poświęcone ofiarom i wydarzeniom z września 1939 roku. Zamieszczono na nich historyczne informacje oraz archiwalne fotografie dokumentujące niemiecką pacyfikację. W uroczystościach uczestniczyli m.in. poseł Barbara Bartuś, starosta gorlicki Mirosław Waląg, pełnomocnik wojewody małopolskiego Stanisław Kaszyk, członek Zarządu Powiatu Gorlickiego Bogusław Bochenek, przewodniczący Rady Gminy Lipinki Jerzy Cygan, sołtys Rozdziela Monika Tylawska, radny Michał Prokipczak, a także mieszkańcy i osoby zaangażowane w ochronę lokalnego dziedzictwa historycznego.
Szczególny charakter obchodom nadała obecność Kompanii Reprezentacyjnej Straży Granicznej w Nowym Sączu pod dowództwem kpt. Piotra Jurusika. Oficer odczytał apel poległych a żołnierze wykonali salwę honorową. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Dęta OSP z Dominikowic.
Tablice upamiętniające ofiary odsłonili wspólnie wójt gminy Lipinki Bogdan Czeluśniak, sołtys Monika Tylawska oraz radny Michał Prokipczak.
Po części oficjalnej uczestnicy obejrzeli wystawę archiwalnych fotografii przygotowaną przez Pana Michała Kalisza, regionalista, kolekcjoner i wieloletni pracownik Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie. Dzięki jego wieloletnim poszukiwaniom udało się zgromadzić dokumenty oraz niemieckie fotografie przedstawiające wydarzenia z tragicznego września 1939 roku.
Zaprezentowano również ekspozycję pamiątek związanych z II wojną światową ze zbiorów Michała Rąpały, kustosza Krygowskiej Izby Pamięci.
Organizatorzy podkreślali, że pamięć o tragicznych wydarzeniach z września 1939 roku jest ważnym elementem budowania lokalnej tożsamości. Pacyfikacja Rozdziela pokazuje bowiem, że wojenne dramaty nie rozgrywały się wyłącznie na wielkich frontach, ale także w małych miejscowościach, gdzie ofiarami stawali się zwykli mieszkańcy.
Pierwsze w historii oficjalne obchody rocznicy pacyfikacji Rozdziela stały się symbolicznym przywróceniem pamięci o ludziach, którzy zginęli w jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach wsi. Po 87 latach ich historia została przypomniana i godnie upamiętniona.
…nieco historii
Według ustaleń historyków 7 września 1939 roku we wsi Rozdziele doszło do potyczki pomiędzy wycofującymi się żołnierzami batalionu Obrony Narodowej „Gorlice” a wkraczającymi oddziałami niemieckimi z I batalionu strzelców górskich 1. Dywizji Górskiej. Zbrodni dopuścili się żołnierze niemieccy z I batalionu 100. pułku strzelców górskich (należącego do 1 Dywizji Górskiej).
Niemcy przeprowadzili brutalny odwet. Podpalili kilka gospodarstw i zamordowali co najmniej sześcioro mieszkańców wsi. Ofiarami byli: Stefan Bajus (26 lat), Jan Dragan (63 lata), Justyna Dragan (62 lata), Teodor Borsuk (33 lata), Jan Bubniak (38 lat) oraz Teodor Bubniak (69 lat). Do liczby ofiar należy prawdopodobnie doliczyć także trzech żołnierzy Wojska Polskiego.
Jak podkreślają badacze, tylko zbieg okoliczności sprawił, że liczba zabitych nie była znacznie większa. Tragiczne wydarzenia pozostawiły trwały ślad w pamięci mieszkańców i stały się symbolem wojennego okrucieństwa, które dotknęło niewielką beskidzką miejscowość już w pierwszych dniach okupacji.
