|Cmentarze wojenne w Galicji Zachodniej|

Cmentarze wojenne w Galicji Zachodniej

OKRĘGI CMENTARNE

Mapa okręgów cmentarnych Oddziału Grobów Wojennych C. K. Komendantury Wojskowej w Krakowie

Cały teren Galicji Zachodniej podzielono na XI okręgów cmentarnych. W kolejności były to okręgi: Nowy Żmigród (31 cmentarzy), Jasło (31 cmentarzy), Gorlice (54 cmentarze), Łużna (27 cmentarzy), Pilzno (26 cmentarzy), Tarnów (62 cmentarze), Dąbrowa Tarnowska (15 cmentarzy), Brzesko (50 cmentarzy), Bochnia (40 cmentarzy), Limanowa (29 cmentarzy), Kraków (22 cmentarze).

Schemat organizacyjny Oddziału Grobów Wojennych C. K. Komendantury Wojskowej w Krakowie.

Okręg I - ŻMIGRÓD

Okręg cmentarny nr I - Żmigród jest jednym z większych okręgów w Galicji Zachodniej, zaś jego powstanie związane jest z ciężkimi walkami w zimie 1914 – 1915 r. kiedy to wojska rosyjskie były bliskie wejścia na Nizinę Węgierską, po przekroczeniu głównego grzbietu wododziałowego i zajęciu miejscowości Zborov, Stropkov i Medzialborce . Od wschodu granicę okręgu stanowi Ożenna , gdzie znajdują się 3 cmentarze i Łysa Góra gdzie możemy zwiedzić odremontowany obiekt (choć nie do końca zgodnie z pierwotnym wyglądem), zaś od zachodu obejmuje on tereny Wysowej i Blechnarki z niewielkimi leśnymi cmentarzami i Uścia Gorlickiego w którym cmentarz wojskowy możemy znaleźć w pobliżu cmentarza parafialnego.

W sumie w tym okręgu znajduje się 31 cmentarzy – wszystkie zaprojektowane przez znanego słowackiego architekta Dušana Jurkoviča. Były to chyba najpiękniejsze cmentarze Galicji Zachodniej zarówno ze względu na różnorodność form architektonicznych, dbałość o najmniejszy detal, jak również ze względu na umiejscowienie w terenie Beskidu Niskiego.
Głównym budulcem Jurkoviča było drewno– miał nadzieję że położone najczęściej na eksponowanych zboczach lub szczytach cmentarze po wsze czasy będą pod opieką ludności – nie mógł przewidzieć upadku monarchii austro-węgierskiej, później II wojny światowej i wreszcie niesławnej akcji „Wisła”, w których wyniku obecnie cmentarze te są czasem jedynymi śladami ludzkiej obecności w górskich dolinach. Przez lata cmentarze te niszczały ale w tej chwili Okręg I ma chyba największy procent obiektów po generalnym remoncie. Niestety, duża część arcydzieł Jurkoviča po przeprowadzanych "remontach" bardzo odbiega od wyglądu oryginalnego - szczególnie dotyczy to cmentarzy Nr 44 w Długiem, Nr 43 w Radocynie czy Nr 45 w Lipnej. W przeważającej ilości przypadków przy remontach zupełnie zaniedbano sprawę właściwego odtworzenia pól grobowych, zdarza się że nowe krzyże stoją w przypadkowych miejscach niezgodnie z zachowanymi planami archiwalnymi. Często zaniedbuje się pamięć o poległych nie wykonując nowych tabliczek imiennych.

W okręgu żmigrodzkim zachowała się również największa liczba pięknych inskrypcji autorstwa Hansa Hauptmanna. Mimo tego że, cmentarze znajdują się czasem w głębi lasu, to od czasu wyznakowania do większości z nich szlaków dojściowych przez gorlicki oddział PTTK zniknął problem z lokalizacją ich w terenie. Aby przeczytać opis i obejrzeć zdjęcia danego cmentarza należy kliknąć na nazwę. Żródło: www.cmentarze.gorlice.net.pl

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu I - Żmigród

Cmentarze w Okręgu I Żmigrodzkim są ponumerowane od 1 do 11 i od 43 do 62

Nr 1 Ożenna Nr 2 Ożenna Nr 3 Ożenna Nr 4 Grab Nr 5 Grab Nr 6 Krempna Nr 7 Desznica Nr 8 Nowy Żmigród Nr 9 Łysa Góra Nr 10 Wola Cieklińska Nr 11 Wola Cieklińska
Nr 43 Radocyna Nr 44 Długie Nr 45 Lipna Nr 46 Konieczna Beskidek Nr 47 Konieczna Nr 48 Regetów Wyżny Nr 49 Blechnarka Nr 50 Wysowa Nr 51 Rotunda Nr 52 Zdynia Nr 53 Czarne
Nr 54 Krzywa Nr 55 Gładyszów Nr 56 Smerekowiec Nr 57 Uście Ruskie - Gorlickie Nr 58 Przysłup Nr 59 Przysłup Nr 60 Magura - Przełęcz Małastowska Nr 61 Wirchne Nr 62 Banica

Okręg II - JASŁO

Okręg cmentarny nr II - Jasło obejmuje 31 cmentarzy, które położone są w pobliżu szlaków komunikacyjnych tak, że zwiedzanie nie sprawia trudności. Zostały prawie wszystkie zaprojektowane przez niemieckiego porucznika z Drezna, inżyniera budowlanego Johanna Jägera. Był kierownikiem artystycznym Okręgu II (jasielskiego), od 25 lipca 1917 do końca akcji również jego komendantem. Objął komendanturę po poruczniku w stanie spoczynku Leo Wellartcie (25.VII 1915 – 25.VII. 1917 r.)

Cmentarze w tym okręgu położone są na ogół w rozproszeniu i nie tworzą większych zespołów. W tym mało ciekawym krajobrazowo terenie, Jäger stanął przed trudnym zadaniem budowy nekropoli. Stosował surowiec rodzimy czyli kamień. Z niego powstawały zarówno mury ogrodzenia jak też i obramowania grobów. Chociaż przeważają obiekty kamienno – betonowe, to na wielu z nich dominują ogrodzenia drewniane oraz centralny drewniany krzyż. Cmentarze zakładał często przy kapliczkach, na cmentarzach cholerycznych i parafialnych.

Na mogiłach przeważnie montowano produkowane masowo, żeliwne stylizowane krzyże nagrobne w kilku rodzajach. Tylko na kilku obiektach stosowano krzyże drewniane. Założenie przestrzenne cmentarzy opiera się w większości na planie prostokąta z podłużną osią symetrii. Połowa cmentarzy posiada inskrypcje pomnikowe autorstwa Hansa Hauptmana oficera koncepcyjnego piszącego takie teksty dla całej Galicji. Większość cmentarzy jest w dobrym stanie, ale są obiekty które wymagają natychmiastowego remontu. Spotkałem również ślady dewastacji w postaci pourywanych żeliwnych krzyży.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu II - Jasło

Cmentarze w Okręgi II Jasielskim są ponumerowane od 12 do 42

Nr 12 Cieklin - Dobrynia Nr 13 Cieklin Nr 14 Cieklin Nr 15 Harklowa Nr 16 Osobnica Nr 17 Osobnica Nr 18 Dębowiec Nr 19 Tarnowiec Nr 20 Bierówka Nr 21 Warzyce Nr 22 Jasło Ulaszowice
Nr 23 Jasło Nr 24 Jasło Nr 25 Trzcinica Nr 26 Sławęcin Nr 27 Sławęcin Nr 28 Jabłonica Wałówka Nr 29 Siepietnica Nr 30 Święcany Nr 31 Szerzyny Nr 32 Szerzyny Nr 33 Swoszowa
Nr 34 Ołpiny Nr 35 Ołpiny Nr 36 Podzamcze Nr 37 Krajowice Nr 38 Kołaczyce Nr 39 Kołaczyce Nr 40 Bieździedza Nr 41 Bieździadka Nr 42 Sieklówka

Okręg III - GORLICE

Okręg cmentarny nr III - Gorlice obejmuje swoim zasięgiem tereny najcięższych walk o przełamanie frontu rosyjskiego wiosną 1915 r . Operacja ta, w opracowaniach historycznych nosi nazwę Bitwy Gorlickiej , względnie Gorlicko - Tarnowskiej. Mimo że była to największa i najważniejsza bitwa całego frontu wschodniego w społeczeństwie polskim jest bardzo nikła świadomość jej znaczenia. Często nawet jest pomijana (podobnie jak inne epizody Frontu Wschodniego ) w opracowaniach dotyczących I wojny światowej oraz na stronach internetowych o tej tematyce. Warto wiedzieć że bitwa ta rozpoczęta od godz. 10 - tej rano 2 maja przyniosła dla Państw Centralnych i dla Rosji bardzo ważne skutki. W wyniku rozpoczętej nią ofensywy wiosenno- letniej, zadano Rosjanom klęskę, zajmując z powrotem prawie całą Galicję, Królestwo Polskie i Litwę oraz Kurlandię. Duże znaczenie militarne miało w ciągu tej ofensywy odbicie z rąk Rosjan Przemyśla.

Tak oceniał w liście do żony znaczenie tej bitwy pułkownik Hans von Seeckt, szef sztabu 11 Armii : " (...) znów zdobyliśmy Zachodnią Galicję i zmusiliśmy Rosjanina, aby opuścił dużą i najlepszą część Polski , przepędziliśmy go daleko od Granicy Górnego Śląska, zabezpieczyliśmy Kraków i Węgry, rozbiliśmy mu całkowicie armię, a dwie inne zmusiliśmy do odwrotu. To już jest piękny rezultat, a przecież armia przy tym jeszcze w pełni zdolna do działania, jeszcze trzy zupełnie nie użyte dywizje w rezerwie." Z kolei ówczesny szef sztabu generalnego c.k. armii marszałek polny Franz Conrad von Hotzendorf stwierdził : "Gdybym miał powiedzieć które dni w moim życiu zawodowym były dla mnie najważniejsze, to były to dni 2 i 3 maja 1915 r., gdy ze wzgórz na zachód od Gorlic widziałem pobite wojska rosyjskie w odwrocie".

Także i dla społeczeństwa polskiego rozpoczęta Bitwą Gorlicką ofensywa miała doniosłe znaczenie. W wyniku tych działań prawie wszystkie ziemie polskie znalazły się w rękach Państw Centralnych, które aby pozyskać przychylność Polaków już w następnym roku wyraziły zgodę na utworzenie pierwszych zrębów państwowości polskiej co w dalszej perspektywie zaowocowało odzyskaniem niepodległości.

Nie bez znaczenia był też fakt iż przesunięty na wschód front przestał pustoszyć Galicję Zachodnią i Królestwo. Korzyści czysto militarne to : 140 tys. Rosjan wziętych do niewoli, 100 dział i 300 karabinów maszynowych zdobytych - tyle tylko do 12 maja. Rosja nie podniosła się już nigdy właściwie z tej klęski. Był to początek jej końca, zmiany polityczne do których po niej doszło prowadziły po równi pochyłej do rewolucji.

Innym efektem walk były setki tysięcy zwłok żołnierzy leżące na pobojowiskach. Niektórych poległych chowano w prowizorycznych grobach , nawet jeszcze w czasie walk, przeważnie płytko. Nieliczni znaleźli miejsce spoczynku na kwaterach położonych na cmentarzach wiejskich, większość spoczęła w miejscach śmierci, często leżących w dużym rozproszeniu. Takie pochówki często utrudniały uprawę pól na których się znalazły, a także zachodziła obawa że mogą stać się ogniskiem epidemii. Dlatego też, a także iż w owym czasie panowało powszechne przekonanie że żołnierzom wszystkich walczących armii należy się godniejsze miejsce spoczynku, pod koniec 1915 roku Austriacy utworzyli Wydział Grobów Wojennych przy Ministerstwie Wojny. W wyniku prac tego Wydziału powstało na terenie Galicji Zachodniej 400 cmentarzy wojennych na których spoczęły między innymi ekshumowane zwłoki około 43 tys. żołnierzy.

W samym Okręgu III znajdowało się 55 cmentarzy (zobacz - jeden cmentarz nr 89 został zlikwidowany w związku z budową osiedla) o łącznej powierzchni 31 682 m2 co stanowi aż 11,8 % powierzchni wszystkich w Galicji Zachodniej. Geograficznie położone są na terenie Beskidu Niskiego i Pogórza Ciężkowickiego, główne ich zgrupowania znajdują się wzdłuż doliny Sękówki, wzdłuż drogi Gorlice - Łużna w Stróżówce oraz w samych Gorlicach. Ponadto duże zgrupowania obiektów są położone wzdłuż rzeki Ropy i w okolicach Biecza. Prawie połowa obiektów znajduje się wzdłuż linii frontu z maja 1915 r. 43 cmentarze to obiekty samodzielne, z czego 2 zbudowano przy istniejących wcześniej kapliczkach (nr. 99 i 105) zaś jeden przy krzyżu przydrożnym (nr. 75). Osiem obiektów założono na miejscowych cmentarzach , dalsze trzy to pochówki żołnierzy wyznania mojżeszowego na miejscowych kirkutach (nr. 90, 107 i 130a ). Na większości cmentarzy spoczywają żołnierze wszystkich trzech armii jednak dwa z nich kryją prochy tylko Niemców (nr. 89 i 99), natomiast aż pięć poświęcono żołnierzom wrogiej armii - Rosjanom (nr. 83 , 92, 98, 100 i 101). Większość tych obiektów jest w dobrym stanie technicznym, kilka po remoncie generalnym (nr. 71, 79, 80, 86, 87, 103, 106, 130). Trzy nie istnieje, lub w zasadzie nie istnieje (nr. 89, 90 i 107).

Wiele jednak z cmentarzy tego Okręgu (mimo dobrego obecnie stanu technicznego) po remoncie wygląda zgoła inaczej niż na zdjęciach archiwalnych z okresu I wojny światowej czy zdjęciach z okresu międzywojennego. Kilka wyremontowano całkowicie niezgodnie z pierwotnym wyglądem, na przeważającej części obiektów poszczególne elementy architektury wykonano odmiennie niż w wystrojach oryginalnych. Bardzo wiele do życzenia pozostawia odtworzenie pół grobowych. W niektórych przypadkach na "wyremontowanych" cmentarzach brakuje więcej niż 1/3 oryginalnej liczby nagrobków, lub nagrobki po remoncie są poprzestawiane na niewłaściwe groby. Bardzo często podczas remontów w tym Okręgu nie wykonuje się tabliczek nagrobnych lub wykonuje się je sporadycznie z bardzo dużymi przekłamaniami w stosunku do danych wynikających ze spisów poległych i planów archiwalnych.

Cmentarze lokowano najczęściej na eksponowanych miejscach w pobliżu szlaków komunikacyjnych. Tylko do 10- ciu obecnie nie da się podjechać (pod prawie samą bramę) samochodem, jednak najdalej przy zwiedzaniu ich w ten sposób trzeba się oddalić od pojazdu na około 500 m, przy czym do samego obiektu doprowadzą nas najczęściej znaki czarno-białego szlaku dojściowego. Styl cmentarzy projektowanych w przeważającej większości (wyjątek stanowi cmentarz nr. 91 w Gorlicach) przez wiedeńskiego inżyniera Hansa Mayra przywykło określać się jako "germański". Pełno w tym Okręgu różnego rodzaju masywnych pomników w postaci betonowych lub kamiennych krzyży, ścian pomnikowych czy pylonów. Ogrodzenie cmentarza to na ogół mur pełny z silnie zaakcentowaną bramą - bardzo rzadko projektant stosował płoty drewniane lub inny rodzaj ogrodzenia. Wyjątek stanowiły dość częste furtki drewniane, rzadziej wykonywane były one z kutej stali. Surowość zastosowanych przez projektanta materiałów w pewnej mierze równoważą wykonane z drewna wysokie krzyże (wg. 2 projektów), z daszkiem, wzorowane prawdopodobnie na sztuce ludowej.

Mayr zastosował je na 40 - tu cmentarzach, można więc powiedzieć że są one jakby jego wizytówką, bardziej nawet niż "germańskie" mury, które możemy spotkać także w projektach z innych Okręgów. Natomiast wszystkie krzyże na grobach wykonane są wyłącznie z metalu, typowe, kute lub odlewane z żeliwa, dzięki czemu dotrwały do dzisiaj na ogół w dobrym stanie. W odróżnieniu od Okręgu tarnowskiego, gdzie głównym projektantem był Heinrich Scholz, nie spotyka się tu wcale nawiązań do sztuki antyku. Z wszystkich Okręgów Cmentarnych Galicji Zachodniej, ten wydaje się najważniejszy i najciekawszy, zarówno w założeniach organizatorów akcji budowy tych cmentarzy, jak i z punktu widzenia osób zainteresowanych historią I wojny światowej.

Gorlickie cmentarze - kliknij

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu III - GORLICE

Cmentarze wojenne w Okręgu III Gorlice ponumerowane są od 63 do 130 B

Nr 63 Pętna Nr 64 Bartne Nr 65 Małastów Nr 66 Małastów Nr 67 Ropica Ruska(Górna) Nr 68 Ropica Ruska (Górna) Nr 69 Przegonina (Bodaki) Nr 70 Rychwałd (Owczary) Nr 71 Łosie Nr 72 Ropa Nr 73 Szymbark - Łęgi
Nr 74 Szymbark Nr 75 Szymbark Nr 76 Szymbark - Siary Nr 77 Ropica Ruska (Górna) Nr 78 Ropica Ruska (Górna) Nr 79 Sękowa Nr 80 Sękowa Nr 81 Męcina Wielka Nr 82 Męcina Wielka Nr 83 Wapienne Nr 84 Bednarka
Nr 85 Rozdziele Nr 86 Ropica Polska (Dolna) Nr 87 Gorlice- Nowodwór Nr 88 Gorlice - Sokół Nr 89 Gorlice Nr 90 Gorlice Nr 91 Gorlice Nr 92 Stróżówka Nr 93 Stróżówka Nr 94 Stróżówka Nr 95 Stróżówka
Nr 96 Stróżówka Nr 97 Stróżówka Nr 98 Gorlice - Glinik Mariampolski Nr 99 Kobylanka Nr 100 Kobylanka Nr 101 Libusza Nr 102 Wójtowa Nr 103 Pagorzyna Nr 104 Strzeszyn - Wilczak Nr 105 Biecz Nr 106 Biecz
Nr 107 Biecz Nr 108 Biecz Nr 109 Biecz Nr 110 Binarowa Nr 111 Racławice Nr 126 Florynka Nr 127 Binczarowa Nr 128 Wawrzka Nr 129 Grybów Nr 130 a Grybów Nr 130 b Grybów

Okręg IV - ŁUŻNA

Okręg cmentarny nr IV - ŁUŻNA obejmuje tereny największych walk o przełamanie frontu rosyjskiego w dniach 1 -3 maja 1915 r. W skład okręgu wchodzi 27 cmentarzy ponumerowanych od 112 do 125 i od 131 do 143. Pierwszym kierownikiem artystycznym i głównym projektantem większości cmentarzy był Polak Jan Szczepkowski. W projektowaniu brał również udział porucznik Hans Mayr, niemiecki architekt i inżynier – cmentarz nr 124 w Mszance i niemiecki sierżant saperów Anton Müller – cmentarz nr 125 w Zagórzanach, 116 i 118 w Staszkówce oraz 135 i 136 w Zborowicach.

Obiekty są bardzo zróżnicowane, od skromnych drewnianych cmentarzy po monumentalne budowle.
Cmentarze zakładano jako samodzielne, przy cmentarzach parafialnych, przy kapliczkach i na kirkutach(Bobowa nr 132) większość z nich zlokalizowana jest w pobliżu dróg komunikacyjnych. Głównym budulcem był kamień i beton, drzewo w małych ilościach.
Najciekawszym cmentarzem w tym okręgu jest cmentarz nr 123 Łużna - Pustki, został w całości odbudowany łącznie ze spaloną gontyną w czerwcu 1985 r. Ulubionymi motywami Szczepkowskiego były bardzo często spotykane w tym okręgu masywne bramy oraz wysokie krzyże żelazne i betonowe na postumencie, umiejscowione w tylnej ścianie cmentarzy jako pomnik np. w Bobowej.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu IV - Łużna

Cmentarze w Okręgu IV Łużna są ponumerowane od 112 do 125 i od 131 do 143

Nr 112 Rozembark Rożnowice Nr 113 Olszyny Nr 114 Rzepiennik Strzyżewski Nr 115 Rzepiennik Marciszewski Nr 116 Staszkówka Dawidówka Nr 117 Staszkówka Nr 118 Staszkówka Nr 119 Staszkówka Nr 120 Łużna
Nr 121 Biesna Nr 122 Łużna Nr 123 Łużna Pustki Nr 124 Mszanka Nr 125 Zagórzany Nr 131 Stróże Nr 132 Bobowa Nr 133 Bobowa Nr 134 Siedliska
Nr 135 Zborowice Nr 136 Zborowice Nr 137 Ciężkowice Nr 138 Bogoniowice Nr 139 Tursko Łosie Nr 140 Tursko Zapotocze Nr 141 Ciężkowice Rakutowa Nr 142 Ostrusza Nr 143 Ostrusza

Okręg V - PILZNO

Okręg cmentarny nr V - PILZNO graniczy od południa z okręgiem Jasło, a od zachodu z okręgami Tarnów i Dąbrowa Tarnowska. Okręg położony jest w dolinie Wisłoki, zachodnia część należy do Pogórza Ciężkowickiego a wschodnia do Pogórza Strzyżowskiego.

Głównym projektantem wiekszości cmentarzy był inż. arch. por. Gustav Rossman, który był wspierany przez Michaela Matscheko i Rittera von Glassnera.
Komendantami tego okręgu byli: Oberleutnant (porucznik) Franz Nemec (24.11.1915 ÷ 04.12.1916) i Hauptmann (kapitan) Ladislaus Zeithammer (04.12.1916 ÷ 30.11.1917)
Działali tu również malarze: Franz Poldene autor akwareli oraz Janos Czencz twórca pocztówek do akcji propagandowej.

Styl obiektów nie jest jednolity, choć niektóre elementy powtarzają się. Podstawowym budulcem był kamień i beton, z których to wybudowano 10 pomników i 10 krzyży centralnych oraz kaplicę na cmentarzu w Kleciu. Na mogiłach dominują betonowe stele z żeliwnymi tablicami i żelazne krzyże. W okręgu tym znajduje się 26 cmentarzy o numeracji zaczynającej się od 217 do 232 i od 234 do 243. Na cmentarzach tych pochowani są żołnierze armii austro - węgierskiej i rosyjskiej a tylko na pięciu z nich żołnierze niemieccy (nr. 236, 240, 241, 242 i 243) Największymi cmentarzami tego okręgu pod względem pochówku jest cmentarz nr. 220 Klecie i cm. nr. 242 Zasów na którym pochowano po 238 żołnierzy.

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu V - PILZNO

Cmentarze w Okręgu V - Pilzno są ponumerowane od 117 do 232 i od 234 do 243

Nr 217 Januszkowice Nr 218 Bukowa Nr 219 Błażkowa Nr 220 Klecie Nr 221 Klecie Nr 222 Brzostek Nr 223 Brzostek Nr 224 Brzostek Nr 225 Brzostek
Nr 226 Zawadka Brzostecka Nr 227 Gorzejowa Nr 228 Przeczyca Nr 229 Skurowa Nr 230 Dęborzyn Nr 231 Jodłowa Nr 232 Jodłowa Nr 234 Lubcza Nr 235 Słotowa
Nr 236 Pilzno Nr 237 Pilzno Nr 238 Parkosz Nr 239 Łęki Górne Nr 240 Czarna Nr 241 Róża Nr 242 Zasów Nr 243 Jastrząbka Stara

Okręg VI - TARNÓW

Okręg cmentarny nr VI - TARNÓW jest największym pod względem liczby obiektów (62 cmentarze) Okręg Cmentarny w Galicji Zachodniej. Powstanie cmentarzy na jego terenie związane jest z przebieganiem przez ten teren linii frontu na przełomie 1914 1 1915 roku. Szczególne skupienia obiektów znajdują się na brzegach rzeki Białej, gdzie do dzisiaj w lasach po obu jej stronach możemy jeszcze spotkać ślady okopów. Duże grupy cmentarzy możemy także znaleźć na wzgórzach masywu Wału (523 m ) oraz Lubinki pomiędzy Białą i Dunajcem. Część cmentarzy leży w obrębie masywu Brzanki (538 m). W znacznej większości cmentarze w tym Okręgu zachowały się w stanie bardzo dobrym ze względu m.in. na to że ich elementy architektoniczne były tworzone z trwałych materiałów; z drewna w niewielu przypadkach wykonano tylko krzyże centralne lub nagrobne i płoty. Projekty te były krytykowane już w początkowej fazie przez niektórych polskich działaczy kulturalnych :" Temat to sam w sobie nie łatwy, wymaga czucia niezwykle subtelnego, by nie zgrzeszyć brakiem pietyzmu dla swych bohaterów i nie drażnić uczuć tych, którzy na te pomniki patrzeć będą. Pomniki te stawiamy nie tylko dla uczczenia poległych, ale także dla pamięci żyjących. Dawna sztuka pomnikowa poucza nas, że zawsze przy komponowaniu każdego pomnika starano się dać wyraz ulubionym zajęciom i najszczerszym przekonaniom nieboszczyka. Cmentarze chrześcijańskich bojowników muszą być zatem pojęte jako “rola świętych", motywy ornamentacji ich pomników nie mogą w niczym odstępować od ukochanych ich przekonań. O ileż zatem poważniej wygląda cmentarzyk wojenny zatknięty dziesiątkami krzyżów drewnianych od tych projektowanych parków i skwerów z pretensjonalnymi pomnikami, mającymi przypominać mauzolea, piramidy czy kolumny klasyczne. Krajobraz polski nie daje im dobrego tła, a słońce polskie nie zlewa ich dostatecznym światłem ". Dobrze że projektanci się z tym opiniami się nie liczyli bo mielibyśmy dzisiaj puste placyki z niewielkimi pagórkami zamiast tych nieraz przepięknych budowli.

Poza aglomeracja miejską Tarnowa i dużym zagęszczeniem miejscowości na południowy zachód od niego, obszar Okręgu VI ma piękny krajobraz ,typowy dla Pogórza Karpackiego. Na stokach Wału, Lubinki, Brzanki spotykamy duże zwarte kompleksy leśne, jednocześnie wszędzie rozsiane są gospodarstwa połączone siecią dróg (w większości asfaltowych lub gruntowych dobrej jakości) pozwalającą dotrzeć do prawie każdego cmentarza samochodem. Jest to idealny teren dla turystyki uprawianej na rowerach górskich, także na turystów pieszych czeka kilka szlaków znakowanych i choć na ogół nie prowadzą one od cmentarza do cmentarza to w wielu miejscach wyznakowano trasy dojściowe oraz przy drogach ustawiono duże i czytelne drogowskazy do cmentarzy. W okolicy Tuchowa można napotkać znaki czarno-żółte , jedynego tematycznego ("cmentarnego") szlaku na tym terenie. Warto wspomnieć niedawną inicjatywę tarnowskiego oddziału PTTK - wprowadzono indywidualny "Rajd na Raty Szlakami Cmentarzy I Wojny Światowej" - odwiedzenie każdego cmentarza jest punktowane w specjalnych książeczkach i następnie w zależności od zdobytych punktów nagradzane odpowiednimi odznakami.

Około 73% obiektów Okręgu VI stanowią cmentarze samodzielne, tylko 15 zbudowano przy istniejących kapliczkach, zaś 2 na cmentarzach żydowskich w Tarnowie i Tuchowie (zachowały się macewy tylko w Tarnowie). Szczególnie ciekawe są cmentarze: nr 150 w Chojniku ze względu na idealne dopasowanie formy cmentarza do rzeźby terenu; nr 153 w Siedliskach - na cmentarzu wykonano drewniane nagrobki w formie wysokich stel drewnianych nie spotykane nigdzie indziej w Galicji Zachodniej; nr 158 Tuchów Garbek i 164 w Tuchowie ze względu na piękne centralne krzyże drewniane; nr 163 w Tuchowie ze względu na roztaczającą się z niego piękną panoramę Pogórza; nr 171 w Łowczówku - są na nim pochowani żołnierze 1 i 5 pułku piechoty Legionów Polskich, zaś cmentarz jest pod stałą opieką i niezależnie od pory roku jest zadbany; nr 187 w Woźnicznej ze względu na niespotykaną w tym Okręgu formę kopca - kurhanu; nr 183 w Siemiechowie - można tam na pomniku główny obejrzeć piękną płaskorzeźbę św. Jerzego walczącego ze smokiem; nr 185 w Lichwinie,191 w Lubczy ,192 w Lubczy, 193 w Dąbrówce Szczepanowskiej, 196 w Rzuchowej i 198 w Błoniach ze względu na dobrze zachowane monumentalne pomniki centralne nieraz nawiązujące do wzorców zaczerpniętych z kultury antycznej. Warto wiedzieć że jeden z cmentarzy tego Okręgu (Siedliska nr 152) został uwieczniony na kartach powieści Jarosława Haszka "Przygody dobrego wojaka Szwejka" - niestety twórca tego cmentarza Heinrich Scholz (także główny architekt całego Okręgu) uzyskał tamże tylko opinię "dekującego się na tyłach jednorocznego ochotnika", faktycznie jednak obiekty przez niego zaprojektowane należą do najpiękniejszych i najbardziej udanych w Galicji Zachodniej.
Żródło:www.cmentarze.gorlice.net.pl

Cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej w Okręgu VI - TARNÓW

Cmentarze w Okręgu VI - Tarnów są ponumerowane od 145 do 206

Nr 145 Gromnik Nr 146 Gromnik Nr 147 Golanka Nr 148 Chojnik Nr 149 Chojnik Nr 150 Chojnik Nr 151 Lubaszowa Nr 152 Siedliska Nr 153 Siedliska
Nr 154 Chojnik - Zadziele Nr 155 Chojnik - Stadniczówka Nr 156 Siedliska Nr 157 Dąbrówka Tuchowska Nr 158 Tuchów - Garbek Nr 159 Lichwin - Łazy Nr 160 Tuchów Nr 161 Tuchów Nr 162 Tuchów
Nr 163 Tuchów Nr 164 Tuchów Nr 165 Bistuszowa Nr 166 Zalasowa Nr 167 Ryglice Nr 168 Kowalowa Nr 169 Łowczów Nr 170 Łowczów Nr 171 Łowczówek
Nr 172 Łowczówek Nr 173 Pleśna Nr 174 Zabłędza - Piotrkowice Nr 175 Poręba Radlna Nr 176 Piotrkowice Nr 177 Woźniczna Nr 178 Woźniczna Nr 179 Pleśna - Woźniczna Nr 180 Tarnowiec
Nr 181 Siemiechów Nr 182 Siemiechów Nr 183 Siemiechów Nr 184 Brzozowa Nr 185 Lichwin Nr 186 Lichwin Nr 187 Lichwin - Lubinka Nr 188 Rychwałd Nr 189 Lubinka
Nr 190 Janowice Nr 191 Lubcza Nr 192 Lubcza Nr 193 Lubcza Szczepanowska Nr 194 Szczepanowice Nr 195 Szczepanowice Nr 196 Rzuchowa Nr 197 Szczepanowice Nr 198 Błonie
Nr 199 Zbylitowska Góra Nr 200 Tarnów - Chyszów Nr 201 Tarnów Nr 202 Tarnów Nr 202 a Tarnów Nr 203 Tarnów - Krzyż Nr 204 Wola Rzędzińska Nr 205 Wałki Nr 206 Pogórska Wola